Organy Wielisławskie

Organy Wielisławskie – skalny wachlarz na Pogórzu Kaczawskim

Organy Wielisławskie to niezwykła ściana skalna, której regularne słupy przypominają piszczałki potężnych organów. Jedne stoją niemal pionowo, inne pochylają się i układają w rozłożysty wachlarz. Ten charakterystyczny wygląd nadał miejscu nazwę i sprawił, że stało się ono jednym z najbardziej rozpoznawalnych geologicznych zakątków Krainy Wygasłych Wulkanów.

Gdzie znajdują się Organy Wielisławskie?

Formacja znajduje się na Pogórzu Kaczawskim, w pobliżu Sędziszowej, niedaleko Świerzawy, w województwie dolnośląskim. Skały odsłaniają się w dawnym kamieniołomie na zboczu Wielisławki, nad rzeką Kaczawą. To właśnie wydobycie kamienia pozwoliło zobaczyć wnętrze wzniesienia i niezwykłą budowę tworzących je skał.

Jakie skały tworzą ten skalny instrument?

Organy Wielisławskie zbudowane są z riolitów, nazywanych także ryolitami. To skały magmowe bogate w krzemionkę, związane z dawną aktywnością wulkaniczną. W starszych opisach można spotkać określenie „porfiry kwarcowe”, odnoszące się do widocznych w drobnoziarnistej masie skalnej większych kryształów, między innymi kwarcu i skaleni. Skały mają charakterystyczne odcienie różu, czerwieni i brunatnego koloru.

Ich historia sięga około 297 milionów lat wstecz, do początku permu – ostatniego okresu ery paleozoicznej. To pamiątka po bardzo dawnym etapie wulkanicznej historii regionu, na długo przed pojawieniem się dinozaurów.

Jak powstały kamienne słupy?

Za niezwykły kształt Organów Wielisławskich odpowiada stygnięcie gorącej masy skalnej. W miarę ochładzania skała kurczyła się, a powstające naprężenia powodowały jej pękanie. System spękań podzielił ją na wydłużone, wielokątne słupy. Geolodzy nazywają takie zjawisko ciosem słupowym.

Słupy tworzą się prostopadle do powierzchni, przez którą stygnąca masa oddaje ciepło. Gdy powierzchnia ta jest zakrzywiona, zmienia się także kierunek ich ułożenia. Dlatego w Organach Wielisławskich możemy zobaczyć zarówno słupy pionowe, jak i silnie nachylone, a miejscami niemal poziome. Ich wachlarzowaty układ wiązany jest z ochładzaniem masy skalnej o kopułowym kształcie.

Poszczególne słupy mają zwykle około 20–30 centymetrów średnicy. W ich przekrojach można dostrzec przede wszystkim cztery lub pięć boków. Choć podobne formy często kojarzymy z bazaltem, tutaj powstały w riolicie, co nadaje temu stanowisku szczególną wartość geologiczną.

Miejsce na przystanek i spacer

Organy Wielisławskie są objęte ochroną jako pomnik przyrody nieożywionej od 1965 roku. To miejsce, w którym można przyjrzeć się śladom dawnych procesów zachodzących we wnętrzu Ziemi, a jednocześnie rozpocząć spacer po Wielisławce. Wokół wzniesienia prowadzi ścieżka przyrodniczo-geologiczna, pozwalająca lepiej poznać jego przyrodę i historię.

Podczas wędrówek po Pogórzu Kaczawskim warto zatrzymać się tutaj choć na chwilę. Z bliska skalny wachlarz pokazuje, jak niezwykłe kształty może pozostawić po sobie stygnąca magma.